درمان اگزما به مجموعه‌ای از روش‌ها و راهکارها اشاره دارد که هدف آنها کاهش علائم و کنترل بیماری اگزما است. این بیماری میتواند در هر سنی بروز کند و شدت آن از خفیف تا شدید متفاوت باشد. روش‌های درمانی بسته به نوع اگزما و شدت علائم متفاوت هستند و معمولاً شامل ترکیبی از تغییرات در سبک زندگی، استفاده از داروهای موضعی و در برخی موارد، داروهای خوراکی یا درمان‌های تخصصی می‌باشند. در ادامه تمامی این روش ها را به تفکیک توضیح خواهیم داد.
اگزما چیست؟
اگزما یا درماتیت یک عارضه التهابی، مزمن و غیرواگیر پوستی است که سد دفاعی پوست را تضعیف کرده و رطوبت طبیعی آن را کاهش می‌دهد. این اختلال معمولاً با علائمی نظیر خشکی شدید، خارش آزاردهنده، قرمزی، پوسته‌پوسته شدن و گاهی ایجاد تاول‌های ریز خود را نشان می‌دهد. عوامل ژنتیکی، اختلال در عملکرد سیستم ایمنی و مواجهه با محرک‌های محیطی مانند مواد شوینده یا آلرژن‌ها اصلی‌ترین محرک‌های بروز و عود دوره‌ای آن هستند.
دلیل بیماری اگزما چیست؟
اگزما یک بیماری پوستی شایع است که میتواند به دلیل عوامل مختلفی ایجاد شود. در زیر به بررسی دلایل و عوامل مؤثر در بروز اگزما می‌پردازیم:
- ژنتیک و سابقه خانوادگی: جهش در ژن‌های سازنده پروتئین‌های ساختاری پوست نظیر فیلاگرین و سابقه فامیلی ابتلا به آلرژی، آسم یا درماتیت آتوپیک.
- اختلال در سد دفاعی پوست: ناتوانی لایه شاخی در حفظ آب و رطوبت میان‌بافتی که موجب آسیب‌پذیری بالا، نفوذ مواد محرک و خشکی شدید می‌شود.
- پاسخ غیرعادی سیستم ایمنی: حساسیت مفرط سلول‌های ایمنی به محرک‌های ساده محیطی و تولید سیتوکین‌های التهابی که خارش و قرمزی ایجاد می‌کنند.
- شوینده‌ها و ترکیبات تحریک‌کننده: استفاده از صابون‌های قوی، شوینده‌های آنزیم‌دار، عطرها، حلال‌ها و مواد شیمیایی که چربی مفید پوست را از بین می‌برند.
- آلرژن‌های تنفسی و محیطی: مواجهه مستقیم با ذرات گردوغبار، مایت‌ها، گرده گل‌ها، کپک‌ها و مو یا شوره بدن حیوانات خانگی.
- عوامل اقلیمی و آب‌وهوایی: قرارگیری در معرض هوای بسیار سرد و خشک، بادهای شدید یا بالعکس تعریق بالا و گرمای زیاد که التهاب را تشدید می‌کند.
- استرس روانی و تغییرات هورمونی: فشارهای روحی مزمن، اضطراب شدید و نوسانات هورمونی که از طریق ترشح هورمون‌های استرس سد ایمنی را ناپایدار می‌کنند.
شناسایی این عوامل میتواند به کنترل علائم و بهبود وضعیت پوست کمک کند.
جهت دریافت نوبت برای درمان اگزما با شماره تماس کلینیک مهر افروز تماس بگیرید :
ایا اگزما درمان می شود؟
به طور کلی اگزما به‌طور کامل درمان نمی‌شود، اما با مدیریت مناسب، استفاده از داروها و رعایت مراقبت‌های پوستی، می‌توان علائم آن را به طور قابل توجهی کاهش داد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید. بهتر است که افراد مبتلا به اگزما تحت نظر پزشک متخصص قرار بگیرند تا بهترین روش‌های درمانی را بر اساس وضعیت خاص خود دریافت کنند.
درمان قطعی اگزما به چه روش هایی امکان پذیر است؟
در حال حاضر، اگزما یا درماتیت آتوپیک به‌طور قطعی درمان نمی‌شود، اما می‌توان با استفاده از روش‌های مختلف وضعیت را بهبود بخشید. به‌طور کلی، درمان‌های اگزما به دو دسته درمان‌های دارویی و روش‌های غیر دارویی تقسیم می‌شوند. در ادامه به بررسی این روش‌ها می‌پردازیم:
درمان‌های دارویی و پزشکی
این نوع درمان باید توسط پزشک و با توجه به وضعیت بیمار تجویز شود. از مصرف خودسرانه دارو ها بپرهیزید.
داروهای موضعی
کورتیکواستروئیدها: این کرم‌ها یا پمادها برای کاهش التهاب و خارش استفاده می‌شوند. در درمان اگزما، انواع مختلفی از این داروها با درجات مختلفی از قدرت تجویز می‌شوند. استفاده صحیح و محدود از این کرم‌ها میتواند باعث کنترل علائم شود.
کرم‌های غیر کورتیکواستروئیدی: داروهایی مانند کریزابورول (Eucrisa) و تاکرولیموس (Protopic) می‌توانند به کاهش التهاب بدون عوارض جانبی ناشی از کورتیکواستروئیدها کمک کنند.
داروهای خوراکی
- آنتی‌هیستامین‌ها: برای کاهش خارش و درد به‌ویژه در شب، استفاده می‌شوند.
- کورتیکواستروئیدهای سیستمیک: در موارد شدید اگزما، پزشک ممکن است داروهای کورتیکواستروئیدی خوراکی تجویز کند.
- داروهای بیولوژیک: داروهایی مانند دولکینوماب (Dupixent) به‌طور خاص برای درمان اگزما طراحی شده‌اند و می‌توانند به کنترل التهاب و علائم کمک کنند.
درمان‌های نوردرمانی
استفاده از اشعه UVB یا UVA تحت نظر پزشک میتواند به کاهش التهاب و تسکین علائم کمک کند. این درمان معمولاً در موارد شدیدتر و زمانی که سایر درمان‌ها مؤثر نبوده‌اند، استفاده می‌شود.
روش‌های غیر دارویی
روش های غیر دارویی که در ادامه معرفی می‌کنیم را هر شخصی میتواند انجام دهد و از پیشرفت این بیماری جلوگیری کند.
مراقبت از پوست
مدیریت و کنترل علائم اگزما نیازمند مراقبت مداوم از رطوبت پوست و کاهش تماس با عوامل آسیب‌رسان است. استفاده منظم از نرم‌کننده‌های بدون عطر و استحمام با آب ولرم، سد دفاعی پوست را بازسازی کرده و مانع خشکی شدید می‌شود. همچنین شناسایی دقیق آلرژن‌های محیطی یا خوراکی و پرهیز از آنها، از شعله‌ور شدن مجدد التهاب و خارش جلوگیری می‌کند.
- مرطوب‌کننده‌های قوی و بدون عطر: حفظ سد دفاعی و جلوگیری از خشکی و تشدید علائم با آبرسانی مداوم
- استحمام با آب ولرم: شستشوی ملایم بدون شوینده‌های عطری برای تسکین پوست و ممانعت از تبخیر رطوبت
- دوری از محرک‌ها و آلرژن‌ها: شناسایی و پرهیز از گردوغبار، مواد شیمیایی، موی حیوانات و خوراکی‌های حساسیت‌زا
مدیریت استرس
استرس میتواند تأثیر منفی بر وضعیت پوست داشته باشد. استفاده از تکنیک‌های آرام‌سازی، مدیتیشن یا یوگا میتواند به کاهش استرس و بهبود علائم اگزما کمک کند.
تحقیقات در حال حاضر در حال توسعه درمان‌های جدید برای اگزما هستند که ممکن است به درمان قطعی‌تر این بیماری کمک کنند. به‌عنوان مثال، درمان‌های بیولوژیک و داروهای جدیدی که می‌توانند به‌طور خاص بر روی سیستم ایمنی تأثیر بگذارند، در حال تحقیق هستند و امیدها برای درمان بهتر را افزایش می‌دهند.
درمان خانگی اگزما
درمان‌های خانگی نمی‌توانند اگزما (درماتیت آتوپیک) را به‌طور کامل ریشه کن کنند، اما نقش بسیار موثری در ترمیم سد دفاعی پوست، تسکین خارش شدید و کاهش دفعات عود (Flare-up) دارند.
برای مدیریت خانگی علائم، رعایت اصول زیر توصیه می‌شود:
۱. آبرسانی و قفل کردن رطوبت پوست
- حمام با آب ولرم: از آب داغ پرهیز کنید؛ آب داغ چربی طبیعی پوست را از بین برده و تحریک را تشدید می‌کند. مدت زمان استحمام را بین ۵ تا ۱۰ دقیقه نگه دارید.
- قانون ۳ دقیقه: بلافاصله پس از حمام و در حالی که پوست هنوز کمی مرطوب است، یک مرطوب‌کننده غلیظ روی کل بدن بمالید تا رطوبت درون پوست حبس شود.
- انتخاب نوع مرطوب‌کننده: پمادها و کرم‌های بدون عطر (حاوی موادی مانند وازلین، سرامیدها، شی‌باتر یا گلیسیرین) بسیار اثربخش‌تر از لوسیون‌های رقیق هستند.
۲. ترکیبات طبیعی تسکین‌دهنده
- کمپرس جو دوسر کلوئیدی (Colloidal Oatmeal): پودر جو دوسر کلوئیدی خاصیت ضدالتهاب و ضدخارش بالینی دارد. می‌توانید آن را در وان آب ولرم حل کرده و ۱۰ تا ۱۵ دقیقه در آن بنشینید، یا از کرم‌های حاوی عصاره جو دوسر استفاده کنید.
- روغن نارگیل خالص (Virgin): اسیدهای چرب موجود در روغن نارگیل به حفظ رطوبت کمک کرده و خواص ضدمیکروبی ملایم آن به مهار باکتری‌های سطحی پوست (مانند استافیلوکوکوس اورئوس) کمک می‌کند.
- ژل آلوئه‌ورا طبیعی: ژل شفاف و خالص آلوئه‌ورا (ترجیحاً بدون مواد نگهدارنده و الکل) احساس خنکی سریعی روی پوست ملتهب ایجاد می‌کند.
۳. کنترل خارش و التهاب لحظه‌ای
- کمپرس سرد: یک حوله نرم و مرطوب‌شده با آب سرد را به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه روی نواحی ملتهب قرار دهید تا جریان خون موضعی کم و احساس سوزش متوقف شود.
- پرهیز از خاراندن: خاراندن مداوم به بافت پوست آسیب می‌زند و خطر عفونت را بالا می‌برد. کوتاه نگه داشتن ناخن‌ها و استفاده از دستکش‌های نخی هنگام خواب به کنترل این مسئله کمک می‌کند.
۴. تغییرات سبک زندگی و محیط
- لباس‌های نخی و آزاد: از پوشیدن لباس‌های پشمی، پلی‌استر، نایلونی یا چسبان که باعث تعریق و سایش می‌شوند خودداری کنید.
- شوینده‌های ملایم: از شوینده‌های صابونی قوی، معطر و ضدباکتری پرهیز کرده و شوینده‌های کرمی ملایم با pH متعادل (Syndet) به کار ببرید. لباس‌ها را با مواد شوینده بدون عطر و ضدحساسیت بشویید.
- دستگاه بخور (رطوبت‌ساز): اگر هوای محیط زندگی خشک یا وسایل گرمایشی روشن است، استفاده از یک دستگاه رطوبت‌ساز مانع تبخیر سریع آب از لایه‌های پوستی می‌شود.
پمادهای درمانی اگزما
| نوع پماد / کرم | کاربرد و شدت اثر | نحوه و احتیاط مصرف |
|---|---|---|
| هیدروکورتیزون ۱٪ | خط اول درمان خارش و قرمزی خفیف | مجاز برای پوست‌های نازک و صورت (کوتاه‌مدت) |
| کلوبتازول / بتامتازون | درمان اگزمای شدید و ضخیم‌شده | فقط با تجویز پزشک، منع مصرف طولانی روی صورت |
| پماد تاکرولیموس (پروتوپیک) | ضدالتهاب غیراستروئیدی | مناسب پلک و نواحی حساس، بدون عوارض نازکی کورتون |
| کرم‌های حاوی اوره و اوسرین | بازسازی سد دفاعی و خشکی مفرط | استفاده روزانه بلافاصله بعد از استحمام روی پوست مرطوب |
برای درمان اگزما چی بخوریم ؟
رژیم غذایی میتواند تأثیر قابل توجهی بر کنترل و مدیریت اگزما داشته باشد. در زیر، مواد غذایی و نکات غذایی که می‌توانند باعث بهبود وضعیت اگزما شوند، آورده شده است:
| مواد غذایی مفید (ضدالتهاب و تقویت‌کننده سد پوست) | مواد غذایی مضر و محرک (تشدیدکننده التهاب و خارش) |
| ماهی‌های چرب سرشار از امگا ۳: سالمون وحشی، ساردین، قزل‌آلا، شاه‌ماهی، ماهی تن تازه | گوشت‌های فرآوری‌شده و حاوی نگهدارنده: سوسیس، کالباس، بیکن، همبرگر صنعتی، ناگت |
| دانه‌های گیاهی غنی از اسیدهای چرب ضروری: تخم کتان آسیاب‌شده، دانه چیا، شاهدانه، تخمه کدو تنبل | چربی‌های ترانس و اشباع صنعتی: روغن‌های نباتی هیدروژنه، روغن پالم، غذاهای سرخ‌شده، چیپس، پفک |
| میوه‌های سرشار از کوئرستین و آنتی‌اکسیدان: بلوبری، شاه‌توت، تمشک، سیب با پوست، گیلاس، زغال‌اخته | شیرینی‌جات و قندهای ساده: نوشابه‌های گازدار، کیک، آب‌میوه‌های صنعتی، شربت ذرت، شکلات شیری |
| سبزیجات خانواده کلم و برگ‌سبز: کلم بروکلی، اسفناج، کلم پیچ (کیل)، کاهو رومی، جعفری، شوید | غلات تصفیه‌شده و سفید: نان باگت، نان لواش، برنج سفید پرچرب، ماکارونی بدون سبوس، کراکر |
| سبزیجات غنی از بتاکاروتن و ویتامین A: هویج، کدو حلوایی، سیب‌زمینی شیرین | لبنیات پرچرب گاوی: شیر گاو، خامه، سرشیر، کره حیوانی غیراستاندارد، پنیرهای شور و فرآوری‌شده |
| منابع پروبیوتیک فعال برای تنظیم ایمنی روده: ماست پروبیوتیک طبیعی، کفیر ترش خانگی، سبزیجات تخمیری بدون سرکه تند | پنیرهای کهنه و پرهیستامین: پنیر چدار کهنه، بلوچیز، پنیر پارمزان، پنیر گودای قدیمی |
| روغن‌های سالم و فشرده سرد: روغن زیتون فرابکر، روغن آووکادو، روغن تخم کتان | چاشنی‌های تند و محرک پوستی: فلفل قرمز تند، پودر چیلی، کاری تند، خردل صنعتی، سرکه تند صنعتی |
| حبوبات پروتئینی و غنی از زینک: عدس قهوه‌ای، لوبیا چیتی، نخود آب‌پز، عدس قرمز | سس‌ها و افزودنی‌های شیمیایی: سس مایونز صنعتی، کچاپ تجاری، عصاره‌های آماده گوشت حاوی مونوگلوتامات سدیم (MSG) |
| آجیل‌های خام و ملایم: بادام درختی شیرین خام، گردوی تازه، فندق خام | آلرژن‌های آجیلی شایع: بادام‌زمینی، کره بادام‌زمینی صنعتی، مغزهای تفت‌داده و شور با روکش طعم‌دار |
| ادویه‌ها و چاشنی‌های ضدالتهاب ملایم: زردچوبه اصل (همراه کمی فلفل سیاه)، زنجبیل تازه کم، آویشن، پودر سیر ملایم | محصولات فرآوری‌شده بر پایه سویا: سس سویا، پروتئین ایزوله سویا، اسنک‌های فرموله‌شده صنعتی |
| غلات کامل و بدون گلوتن افزوده: جو دوسر پرک ارگانیک، کینوا، برنج قهوه‌ای، گندم سیاه | میوه‌ها و صیفی‌جات آزادکننده هیستامین (در فاز عود): گوجه‌فرنگی، بادمجان، مرکبات ترش، توت‌فرنگی |
| پروتئین‌های بدون چربی و ضدحساسیت: سینه بوقلمون ارگانیک، سینه مرغ بدون پوست، گوشت بره بدون چربی | نوشیدنی‌های محرک و دهیدراته‌کننده: قهوه غلیظ و پرکافئین، نوشیدنی‌های انرژی‌زا، نوشیدنی‌های الکلی |
| مایعات آبرسان به بافت سلولی: آب آشامیدنی تصفیه‌شده، دمنوش بابونه، چای سبز ملایم، آب خیار تازه | کنسروها و غذاهای مانده: تن‌ماهی کهنه در روغن صنعتی، سوپ‌های کنسروی، غذاهای مانده چندروزه در یخچال |
